ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΟΗΕ ΠΟΥ ΜΟΛΙΣ ΕΚΔΟΘΗΚΕ

Απαγόρευση Κράτησης Παιδιών Μεταναστών Ελλάδα αντίγραφο

Θεσσαλονίκη, 18/11/2026

Α.Π. 15679

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΟΗΕ ΠΟΥ ΜΟΛΙΣ ΕΚΔΟΘΗΚΕ

Διαπιστώθηκε παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού από πλευράς της Δημοκρατίας της Τσεχίας, καθώς κρίθηκε ότι η κράτηση παιδιών-πολιτών τρίτων  χωρών παραβίασε τόσο την απαγόρευση της αυθαίρετης κράτησης, όσο και την απαγόρευση της απάνθρωπης μεταχείρισης παιδιών που επιβάλλονται από τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ΔΣΔΠ)

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού (CRC)  εξέδωσε πρόσφατα μια απόφαση-σταθμό αναφορικά με μια υπόθεση σχετική με κράτηση παιδιών από το Αφγανιστάν που δεν είχαν νομιμοποιητικά έγγραφα. Στην υπόθεση Jas K.B κλπ κατά Τσεχίας (Αριθμός αναφοράς 193/2022) η Επιτροπή έκρινε ότι η Τσεχία, που έχει επικυρώσει τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, παραβίασε τα δικαιώματα δύο κοριτσιών από το Αφγανιστάν που ήταν αδέρφια και ειδικότερα τα δικαιώματα που θεμελιώνονται στα άρθρα 3 και 37 της Σύμβασης. Το πρώτο από αυτά, δηλαδή το άρθρο 3, κατοχυρώνει την αρχή ότι σε όλες τις αποφάσεις που λαμβάνονται αναφορικά με παιδιά πρέπει να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψιν το συμφέρον του παιδιού. Το δεύτερο από αυτά, δηλαδή το άρθρο 37, στην μεν παράγραφο α αυτού αξιώνει κανένα παιδί να μην υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή σε άλλες σκληρές, απάνθρωπες ή εξευτελιστικές τιμωρίες ή μεταχείριση, στην δε παράγραφο β αυτού επιτάσσει κανένα παιδί να μην στερείται την ελευθερία του κατά τρόπο παράνομο ή αυθαίρετο. Η συγκεκριμένη απόφαση της Επιτροπής επιβεβαιώνει εκ νέου τι υποχρεώσεις έχουν τα κράτη που υπέγραψαν τη Σύμβαση απέναντι στα παιδιά μετανάστες ή/και πρόσφυγες. Στη συγκεκριμένη υπόθεση η Διεθνής Ένωση Νομικών (International  Committee of Jurists-ICJ),  το Κέντρο AIRE (Advice on Individual Rights in Europe), το Δανέζικο Σύμβούλιο για τους Πρόσφυγες και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και τους Εξόριστους (ECRE) άσκησαν παρέμβαση υπέρ των κοριτσιών και κατά της Τσεχίας με κοινό υπόμνημα τους ενώπιον της Επιτροπής που έκρινε την υπόθεση.

Τα περιστατικά αφορούσαν τη διοικητική κράτηση μιας εντεκάχρονης αφγανής που κρατήθηκε στην Τσεχία μαζί με την μεγαλύτερη σε ηλικία αδερφή της και τους γονείς τους. Η κράτηση επιβλήθηκε ενώ επέκειτο η μεταφορά τους στην Αυστρία σύμφωνα με τον Κανονισμό Δουβλίνο ΙΙΙ. Για την κράτηση της εντεκάχρονης δεν εκδόθηκε ξεχωριστή απόφαση κράτησης, αλλά τοποθετήθηκε σε κλειστό κέντρο κράτησης μαζί με τους γονείς της και την μεγαλύτερη αδερφή της που θεωρήθηκε ενήλικη ενώ ήταν ανήλικη, με αποτέλεσμα και οι δυο τους να υποστούν τον ίδιο εγκλεισμό, υπό τις ίδιες συνθήκες κράτησης με τους εκεί ευρισκόμενους ενηλίκους. 

Η Επιτροπή δήλωσε εκ νέου στη σκέψη 9.3 της απόφασης της ότι “η κράτηση ενός αλλοδαπού παιδιού εξαιτίας της έλλειψης νόμιμης διαμονής του ίδιου ή των αλλοδαπής υπηκόοτητας γονιών του συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού και είναι αντίθετη στην αρχή του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού, δεδομένου ότι κάθε στέρηση της ελευθερίας  εμπεριέχει αφεαυτής και αναπόδραστα βλάβη του παιδιού  και ότι η κράτηση του παιδιού για λόγους που συνδέονται με την αλλοδαπότητα του μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στη σωματική και ψυχική υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού”.  

Περαιτέρω η Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι “στο πλαίσο της μετανάστευσης η πιθανότητα της στέρησης της ελευθερίας ως έσχατο μέσο δεν πρέπει να εφαρμόζεται και τέτοιου είδους στέρηση της ελευθερίας είναι γενικώς δυσανάλογη και συνεπώς αυθαίρετη κατά την έννοια του άρθρου 37 παράγραφος β της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού”.

Η Επιτροπή ανέφερε εκ νέου τις διαπιστώσεις που είχε συμπεριλάβει στο Κοινό Γενικό Σχόλιο υπ’αριθμό 4 της Επιτροπής του ΟΗΕ για την Προστασία των Δικαιωμάτων όλων των Μεταναστών Εργατών και των Μελών των Οικογενειών τους  και  υπ’αριθμό 23 του 2017 της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού και έκρινε ότι “τα παιδιά πρέπει να μην υποβάλλονται ποτέ σε κράτηση για λόγους που σχετίζονται με τη νομιμότητα της διαμονής των ιδίων ή των γονιών τους, τα δε κράτη θα πρέπει το συντομότερο δυνατό να παύσουν εντελώς ή να εξαλείψουν την πρακτική της κράτησης παιδιών για λόγους σχετικούς με την ιδιότητα τους ως αλλοδαπών” και ότι “κάθε είδους κράτηση παιδιών στην βάση της αλλοδαπότητας τους θα πρέπει να απαγορευτεί δια νόμου και η απαγόρευση αυτή θα πρέπει να εφαρμόζεται πλήρως στην πράξη.”. Δηλαδή η Επιτροπή επιβεβαίωσε πως ενώ η στέρηση της ελευθερίας ενός παιδιού μπορεί να είναι νόμιμη ως ένα έσχατο μέτρο, αυτό δεν μπορεί ποτέ να συμβαίνει στα πλαίσια του ελέγχου της μετανάστευσης, όταν ο λόγος της επιβολής της στέρησης της ελευθερίας είναι η έλλειψη νομιμοποιητικών εγγράφων παραμονής του ίδιου του παιδιού ή των γονιών του. Κατά συνέπεια ο σεβασμός της ενότητας της οικογενειακής ζωής ποτέ δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως αιτία επιβολής κράτησης  των παιδιών μαζί με την επιβολή της κράτησης των γονιών τους. Αντιθέτως, όπως σχολίασε η εκπρόσωπος της Διεθνούς Ένωσης Νομικών Karolina Babicka, τα κράτη υποχρεούνται να μην υποβάλλουν σε κράτηση το παιδί και να διαφυλάξουν την ενότητα της οικογένειας, χρησιμοποιώντας μέτρα που είναι στην πράξη και όχι μόνο κατ’όνομα εναλλακτικά της κράτησης.    

Επίσης η Επιτροπή σημειώνει στην απόφαση της ότι η εκτίμηση που διενεργήθηκε από τις αρμόδιες τσέχικες αρχές εστίασε κυρίως στη διαφύλαξη της ενότητας της οικογένειας και στην υποτιθέμενη καταλληλότητα των συνθηκών κράτησης. Η Επιτροπή, ωστόσο, υπενθύμισε, στη σκέψη 9.4 της απόφασης της, ότι όταν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού απαιτεί τη διατήρηση της  ενότητας της οικογένειας, αυτό δεν μπορεί να δικαιολογήσει την κράτηση του παιδιού, αλλά αντιθέτως αξιώνει την υιοθέτηση λύσεων άνευ κράτησης που να εφαρμόζονται συνολικά σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Ομοίως η Επιτροπή, στη σκέψη 9.5 της απόφασης της, έκρινε ότι οι αρχές εκτίμησαν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού μόνο σε ένα περιορισμένο εύρος, δίχως να συνυπολογίσουν την εγγενή βλάβη που προκαλεί η κράτηση, χωρίς να συνεκτιμήσουν άλλα εναλλακτικά της κράτησης μέτρα που θα μπορούσαν επίσης να επιβληθούν προς το σκοπό της διατήρησης της οικογενειακής ενότητας και χωρίς να αποδείξουν πώς το συμφέρον των παιδιών είχε σταθμιστεί σε σχέση με άλλες προτεραιότητες, όπως απαιτείται κατ’εφαρμογή του άρθρου 3 της Σύμβασης.

Στην από 5/10/2023  παρέμβαση τους που υπεβλήθη κατόπιν σχετικής έγκρισης της Επιτροπής οι ICJ, AIRE, DCR και ECRE υποστήριξαν ότι το διεθνές δίκαιο απαγορεύει την επιβολή κράτησης σε παιδιά για λόγους που αφορούν την ιδιότητα τους ως αλλοδαπών και η απαγόρευση αυτή περιλαμβάνει και τις περιπτώσεις που τα παιδιά συνοδεύονται από τους γονείς τους. Υποστήριξαν επίσης ότι η προβλεπόμενη από το άρθρο 37 παρ β της Σύμβασης επιβολή της κράτησης ως έσχατο μέτρο δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπου ο λόγος της κράτησης ανάγεται στην αλλοδαπότητα, ότι η διατήρηση της οικογενειακής ενότητας απαιτεί λύσεις πέραν της κράτησης για όλη την οικογένεια και όχι κράτηση, καθώς και ότι η διαδικασία εκτίμησης ηλικίας πρέπει να διέπεται από το τεκμήριο της ανηλικότητας και το ευεργέτημα της αμφιβολίας.

Η εν λόγω απόφαση έχει ιδιάζουσα σημασία για την Ελλάδα για τρεις λόγους.

 Αφενός επειδή αφορά ζητήματα που κρίθηκαν μέσω των διαδικασιών ατομικής προσφυγής που θεσπίζει το Τρίτο Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, διεθνώς ευρύτερα γνωστό ως OPIC, πρωτόκολλο το οποίο ενώ υπάρχει από το 2014 η Ελλάδα, μολονότι έχει επικυρώσει τα δύο προηγούμενα αυτού προαιρετικά πρωτόκολλα, δυστυχώς δεν έχει ακόμη επικυρώσει, κάτι που οφείλει να κάνει το συντομότερο δυνατό.

Αφετέρου διότι αντιμετωπίζοντας, στη σκέψη 9.7 αυτής, το ζήτημα της διαδικασίας εκτίμησης ηλικίας κρίνει ότι η Τσεχία απέτυχε να εκτιμήσει ορθά την ηλικία της αδερφής της εντεκάχρονης, την οποία εσφαλμένα θεώρησε ως άνω των 18 ετών ενώ ήταν ανήλικη, και την υπέβαλε και αυτή σε κράτηση. Στο συγκεκριμένο ζήτημα η Επιτροπή τόνισε εκ νέου ότι ο τρόπος διεξαγωγής της διαδικασίας εκτίμησης ηλικίας πρέπει να διέπεται από το ευεργέτημα της αμφιβολίας (εν αμφιβολία υπέρ της ανηλικότητας) και να αντιμετωπίζει το άτομο που υποβάλλεται στη διαδικασία αυτή ως παιδί μέχρι να αποδειχθεί αν είναι παιδί ή ενήλικας. Το συγκεκριμένο ζήτημα παραβιάσεων δικαιωμάτων του παιδιού κατά τη διαδικασίας εκτίμησης ηλικίας προκύπτει κατ’επανάληψη και στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία που όμως έχουν επικυρώσει το Τρίτο Πρωτόκολλο, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να έχει εκδώσει σημαντικές αποφάσεις επί ατομικών προσφυγών που σχετίζονται με το συγκεκριμένο θέμα της διαδικασίας εκτίμησης ηλικίας στις παραπάνω χώρες.

Κατά τρίτον επειδή, μετά την ποινικοποίηση της παράμονης διαμονής το 2025, συχνά παρατηρείται το φαινόμενο οικογένειες που προσπαθούν να ασκήσουν το νόμιμο και αναφαίρετο δικαίωμα τους να ζητήσουν διεθνή προστασία να οδηγούνται σε κράτηση και οι γονείς στο δικαστήριο ως κατηγορούμενοι για παράνομη διαμονή.

Ας μην παίζουμε άλλο με τις λέξεις. Η κράτηση παιδιών για λόγους που αφορούν την αλλδαπότητα τους και μόνο ή την ανυπαρξία εγγράφων νόμιμης διαμονής των ιδίων ή των γονιών τους δεν είναι και δεν μπορεί να είναι ποτέ προς το συμφέρον τους. Ούτε, θα προσθέταμε, και προς το συμφέρον της κοινωνίας υποδοχής που αποφασίζει να τους φυλακίσει…

Περισσότερες Πληροφορίες:

Θωμάς Χαραλαμπίδης

Νομικός

Δικηγόρος Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού

ΑΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων

Τηλ. 693 235 7878

Για να διαβάσετε ή να κατεβάσετε την ανακοίνωση, πατήστε εδώ